Home > Nieuws > In Sterksel wordt een “energieleverende woning”gebouwd
Mee doen?
 
Vul uw gegevens hieronder in om onze nieuwsbrief te ontvangen!
Volg ons op Facebook!
 

In Sterksel wordt een “energieleverende woning”gebouwd

 
 
In Sterksel wordt een “energieleverende woning”gebouwd
 
Geschreven door Riemke Houtsma   
woensdag, 03 juli 2013 15:19

Hoog tijd om eens polshoogte nemen bij de initiatiefnemer en uitvoerder Jos Lichtenberg.

Jos is bouwkundig ingenieur in productontwikkeling voor bouw en industrie. Hij kwam met zijn vrouw Karin vanuit Sint Odiliënberg in Sterksel wonen om dichter in de buurt van zijn werk te zijn. Jos werkt als hoogleraar bouwproductontwikkeling aan de TUE (Technische Universiteit Eindhoven) en is hij voorzitter van de stichting Slimbouwen. 

Het idee voor deze woning

In het begin van zijn loopbaan, in 1976  raakte Jos betrokken bij een project in Kopenhagen voor het bouwen van een “0-energiehuis”. In die tijd was er nog een overvloed aan energie, maar toch werd toen al gedacht aan energiezuinig bouwen.  Alleen alles moest nog worden uitgevonden en er werd vooral gedacht aan technische oplossingen voor problemen; aan wooncomfort  werd nauwelijks aandacht besteed. Zo lag er een watertank van 60 kuub, die in de zomer werd opgewarmd voor de winter. Begin winter was de temperatuur 90 graden, maar aan het eind was die nog maar 50 graden… Niet erg comfortabel voor bewoners.

Nu staat de bewoner centraal in deze branche

De “energieleverende woning” die Jos nu wil gaan bouwen in Sterksel is in zoverre een experiment, dat er alleen op details vernieuwingen worden uitgeprobeerd, het meeste is al eens uitgedacht en uitgevoerd. Wel is de wijze waarop de overwegend bestaande kennis bij elkaar wordt gebracht vernieuwend. Energieleverend kan technisch, maar is toch nog nauwelijks vertoond in Nederland. 

Huidige wijze van bouwen

Jos  zag dat in de conventionele bouw in no-time het hoogste punt wordt bereikt van een gebouw en daarna lijkt het in de afbouwfase maar niet op te schieten. Dit komt onder andere door planningsfouten,  materialen die niet of te laat worden geleverd, betrokken partijen (metselaars, timmerlui, loodgieter, verwarmingsinstallateur, elektricien, stukadoors)  die op elkaar moeten wachten in het bouwproces en weer terug moeten komen op de bouw… Zo ontstaan er ook zogenaamde “faalkosten” die geraamd worden op ten minste 10% (!) van de begroting in de bouw.

De bouw draagt ook bij aan milieuvervuiling:één derde (!)  van alle afval is bouw- en sloopafval. Dat zou normaal zijn als we voor ook één derde zouden bijdragen aan de economie. Maar de bouw draagt  maar voor 7 á 8 % bij aan het BNP (Bruto Nationaal Product).. Al met al inefficiënt dus.

Jos dacht dat het “slimmer” moest kunnen. Hij probeert zijn visie op energiegebruik en  verbetering van het gebruikersproces in het bouwproces bijeen te brengen in Slim bouwen (het wordt als merk aan elkaar geschreven ‘Slimbouwen’). 

Promotiekans biedt mogelijkheden

Door een promotieplaats op de universiteit van Delft eind jaren 90 kreeg hij de kans allerlei initiatieven voor “anders bouwen” bijeen te brengen en zijn visie op een betere organisatie van bouwen gestalte te geven. In 2002 is Jos gepromoveerd op de voorloper van wat een jaar later Slimbouwen werd. 

Anders bouwen, visie en ideeën

Hij dook in de geschiedenis en zag dat de Romeinen al oplossingen hadden voor ingewikkelde problemen als lichtinval, water- en warmteregulatie. (Jos gebruikt de Romeinse terminologie in onderdelen van de energieleverend woning).

Ook hun bouwproces was anders

In plaats van een hele stoet mensen die allemaal hun eigen ding deden was er een eenheid in bedenken en uitvoeren. De “architectura”, het oudste bouwkunde boek, gaat niet over architectuur, maar over bouwen. Eeuwenlang verenigde de “bouwmeester” het ontwerpen en maken, het architecten- en aannemersberoep. In opdracht van de “bouwheer”, de opdrachtgever,  droeg de bouwmeester de verantwoordelijkheid.

Pas na de industriële revolutie is het zoveel ingewikkelder geworden en zijn er veel rollen bijgekomen; adviseurs, installateurs, makelaars, projectontwikkelaars, bouwmanagers, financiers, overheid, de tussenhandel, etc.

De vele partijen hebben het bouwproces ingewikkeld gemaakt en dan is het moeilijk bij problemen een verantwoordelijke aan te wijzen; in veel gevallen voelt niemand zich eigenaar van het probleem omdat ieder een deelaspect vertegenwoordigt en het geheel niet overziet. Ook als het om maatschappelijke waarden gaat als duurzaamheid, voelt niemand zich geroepen het voortouw te nemen. 

De bouw heeft geen innovatieve reputatie

Jos vroeg zich af waarom in de auto-industrie, veel innovatiever en prijsbewuster, wel in één klap een “kabelboom” in de auto verwerkt kan worden. Een complete installatie van leidingen in één keer moest in de bouw toch ook kunnen?

En waarom niet ook een casco, een pui, een dak?

Juridisch viel er ook wel wat te verbeteren: processen zijn beter vast te leggen door deze in de bouw logisch op te knippen. Dan is het beter aanwijsbaar wie waarvoor verantwoordelijk is! Zo krijg je verantwoordelijkheid over je eigen product en dat is voor ieder prettig.

Onafhankelijk van elkaar, op schema werkend, achterelkaar doen. In plaats van door elkaar. 

“Active House”

Heden ten dage zijn mensen voor 85% van hun leven ergens binnen een gebouw. De woon- en leefomgeving, daglicht en luchtkwaliteit zijn van ontzettend groot belang!

Frisse lucht metingen geven aan dat bij lange na niet de normen voor frisse lucht worden gehaald. Helaas draagt het huidige geïsoleerde bouwen van woningen en gebouwen ook niet bij aan frisse lucht in huis. In scholen is door luchtmeting vastgesteld dat kwaliteit in hoge mate slecht te noemen is.

In het door Jos en anderen bedachte  “Active House” is de visie op gebouwen gericht op het binnenklimaat en de eindgebruiker. Het wil energie, binnenklimaat en gebouw en omgeving samenbrengen in een beter concept.

Zo wordt met de isolatie van het huis zogezegd  wat energie “gemorst”.  Wel goed isoleren maar niet dusdanig dik, dat de buitenwanden dikke kasteelmuren worden. Ook zorgen voor frisse lucht door een uitgekiend systeem van ventileren, een factor 2 hoger dan normaal. Ook dat kost wat energie, maar gezonde binnenlucht staat voorop.

Daglicht draagt in hoge mate bij aan een goed leefklimaat en moet omhoog kunnen door ander gebruik van materiaal en techniek en andere lichtinval.

Jos wil duurzaamheid bereiken door minder materiaal te gebruiken (lichter te bouwen) en bij de materiaalselectie goede keuzes te maken. 

Anders bouwen, verbeteringen

Intussen was er mede door slimbouwen toch wel een herbezinning op de bouw in gang gezet: Bedrijven begonnen met andere bouwsystemen; IKEA bedacht een bouwsysteem met de naam “BO Klok”, wat tot grote verassing van Jos betekent Bouw Kloek, oftewel bouw slim! In Engeland ontstond een beweging ‘Rethinking construction.

Vloersystemen veranderden

Jos bedacht zelf een vloersysteem “Slimline” waarbij de installatie van alle leidingen, elektriciteitsdraden en slangen, in plaats van één grote spaghetti door wanden en plafonds door het hele huis heen werd ondergebracht in een langwerpige “doos” toegepast als vloerelement met een deksel (topvloer) erop; dit maakt een kabelboom mogelijk. Vervolgens werd een “holle vloer” ontwikkeld waar de leidingen makkelijk in te vinden zijn. Zo was het mogelijk om in één keer de leidingen aan te brengen en er achteraf bij te kunnen indien nodig.

Organisatie

Slimbouwen betekent ook bouwen met minder leveranciers met 4 tot 6 leveranciers. Met deze leveranciers kun je als team  meteen tijdens de ontwerpfase om tafel. Geen van de leveranciers is onderling concurrent, daarom is verbinding en samenwerking mogelijk.

Aan de ontwerptafel wordt met dit team de deeloplossingen samengebracht tot een geheel.

80%  van de bouw wordt geprefabriceerd op een andere plek dan die van de bouw, als afgebakende installatie. Daarmee worden gebouwen flexibel en aanpasbaar en wordt aanzienlijk op materiaal en bruto volume bespaard.

Duurzaamheid

Door weinig en minder materiaal van goede kwaliteit te kiezen wordt de duurzaamheid vergroot; betonnen fundering, staal skeletbouw, beplating op houtbasis,  aluminium kozijnen en puien, glas en slanke bakstenen, namelijk de helft minder dik. Gipsproducten etc. In een doorsnee huis wordt 1500 kg gewicht gebruikt per m2 In dit huis 500 tot 600 kg, zonder dat je dat als bewoner merkt.

Energievoorziening, wonen en luchtkwaliteit

Het terugbrengen van het energieverbruik wordt bereikt met bewezen technieken die het comfort enkel ten goede komen. Zo wordt de schil extra goed geïsoleerd en luchtdicht gemaakt. Voor de open gevel- en dakdelen wordt driedubbel glas en goed geïsoleerde (kozijnstijlen) toegepast met automatische buitenzonwering.

De zon wordt geoogst op het dak van het lage deel dat naar het zuiden is georiënteerd. De zonneboiler levert zowel warm water vanuit het boilervat als energie voor de lage temperatuur vloerverwarming. Een nieuw soort vloer fungeert als een warmte accu waarbij de ruimtetemperatuur op het gewenste niveau blijft. De energie die overdag wordt opgeslagen in de vloer komt in de avond langzaam weer vrij.

Er wordt gebruik gemaakt van een zogenaamde warmtepomp die goedkoop warmte produceert door hem elektrisch te voeden, bijvoorbeeld met de opgeslagen zonne-energie.

Nieuwe innovaties

Een transparante trap, die licht uitstraalt aan de randen en die uitstraling kan gevangen worden in de vorm van energie

Magnetische verf; ziet eruit als gewone verf, maar je kunt er magneetjes aan ophangen

Rubber elektrisch weerstandsmateriaal wordt in de wanden ingebouwd, waar eveneens warmte uit getrokken kan worden. In die muur kan overigens gewoon worden geboord en geschroefd.

In de keuken komt een keramisch aanrecht met platen van drie en een halve milimeter dun 

Slim bouwproces

Het anders organiseren van het bouwproces had veel voordeel moeten opleveren.

Maar… er was niet voorzien in de faillissementen; onderweg zijn er 3 leveranciers gesneuveld en moest het bouwproces steeds weer van voren af worden doorlopen. 

Ook vergt het veel meer tijd voor de leveranciers om te wennen aan de nieuwe manier van denken en werken in de bouw. In die zin zitten nu de faalkosten in de voorbereiding.

Omdat 80% van de bouw klaar is voor het gezet wordt is het risico voor de opdrachtgever heel groot voor aanvang van de bouw. Dat is nadelig.

Het voorbereidingsproces was onderdeel van het experiment en een aantal bedrijven die hiervan willen leren,  sponsoren in de vorm van materiaal leveranties. In die zin zijn de kinderziektes bij een andere manier van het organiseren van de bouw gedekt… Op zich niet vreemd, het eerste prototype van een auto is ook altijd erg kostbaar en ook daar doen leveranciers van onderdelen in de regel actief mee.

Nu staat alles op scherp en is de bouw rond Kerst afgerond als er geen onvoorziene dingen gebeuren… 

 

Laatst aangepast op woensdag, 03 juli 2013 15:31